7行目:
7行目:
例えば、下図のように直線OA上に点Xがあり、<math>OA:AX = 3:2</math>であるとする。<br>
例えば、下図のように直線OA上に点Xがあり、<math>OA:AX = 3:2</math>であるとする。<br>
この時、<math>\overrightarrow{OX}</math>は、<math>\overrightarrow{OA}</math>を伸縮することによって表すことができ、<math>\overrightarrow{OX} = \frac{5}{3}\overrightarrow{OA}</math> と書くことができる。<br>
この時、<math>\overrightarrow{OX}</math>は、<math>\overrightarrow{OA}</math>を伸縮することによって表すことができ、<math>\overrightarrow{OX} = \frac{5}{3}\overrightarrow{OA}</math> と書くことができる。<br>
[[ファイル:Position Vector 1.png|フレームなし|中央]]
<br>
<br>
==== 3点が一直線上にある条件 ====
==== 3点が一直線上にある条件 ====
18行目:
19行目:
==== 内分点の位置ベクトル ====
==== 内分点の位置ベクトル ====
下図のように、点Oに関して、2点<math>A(\vec{a}), B(\vec{b})</math>をとるとき、線分ABをm:nの比に内分する点Xの位置ベクトルである<math>\vec{x}</math>は、<math>\vec{a}, \vec{b}, m, n</math>を用いて、次式のように表すことができる。<br>
下図のように、点Oに関して、2点<math>A(\vec{a}), B(\vec{b})</math>をとるとき、線分ABをm:nの比に内分する点Xの位置ベクトルである<math>\vec{x}</math>は、<math>\vec{a}, \vec{b}, m, n</math>を用いて、次式のように表すことができる。<br>
[[ファイル:Position Vector 2.png|フレームなし|中央]]
<br>
<math>
<math>
\begin{align}
\begin{align}
34行目:
37行目:
2点<math>A (\vec{a}), B(\vec{b})</math>を結ぶ線分ABをm:nの比に内分する点<math>X(\vec{x})</math>において、<math>\vec{x}</math>は、 <math>\vec{x} = \frac{n \vec{a} + m \vec{b}}{m + n}</math> と表すことができる。
2点<math>A (\vec{a}), B(\vec{b})</math>を結ぶ線分ABをm:nの比に内分する点<math>X(\vec{x})</math>において、<math>\vec{x}</math>は、 <math>\vec{x} = \frac{n \vec{a} + m \vec{b}}{m + n}</math> と表すことができる。
<br>
<br>
この式<math>\vec{x} = \dfrac{n\vec{a} + m\vec{b}}{m + n}</math> の分子 <math>n\vec{a} + m\vec{b}</math> は、上図の太線で表したように、たすき掛けのような形になっている。<br>
この式<math>\vec{x} = \dfrac{n\vec{a} + m\vec{b}}{m + n}</math> の分子 <math>n\vec{a} + m\vec{b}</math> は、上図の太線で表したように、下図のようにたすき掛けのような形になっている。 <br>
[[ファイル:Position Vector 3.png|フレームなし|中央]]
<br>
<br>
==== 外分点の位置ベクトル ====
==== 外分点の位置ベクトル ====
下図のように、点Oに関して2点<math>A(\vec{a}), B(\vec{b})</math>をとる時、線分ABをm:nの比に外分する点Xの位置ベクトルである<math>\vec{x}</math>は、<math>\vec{a}, \vec{b}, m, n</math>を用いて、次式のように表すことができる。<br>
下図のように、点Oに関して2点<math>A(\vec{a}), B(\vec{b})</math>をとる時、線分ABをm:nの比に外分する点Xの位置ベクトルである<math>\vec{x}</math>は、<math>\vec{a}, \vec{b}, m, n</math>を用いて、次式のように表すことができる。<br>
[[ファイル:Position Vector 4.png|フレームなし|中央]]
<br>
<math>
<math>
\begin{align}
\begin{align}
概要
内分点と外分点の位置ベクトル
ベクトルの伸縮
例えば、下図のように直線OA上に点Xがあり、
O
A
:
A
X
=
3
:
2
{\displaystyle OA:AX=3:2}
であるとする。
この時、
O
X
→
{\displaystyle {\overrightarrow {OX}}}
は、
O
A
→
{\displaystyle {\overrightarrow {OA}}}
を伸縮することによって表すことができ、
O
X
→
=
5
3
O
A
→
{\displaystyle {\overrightarrow {OX}}={\frac {5}{3}}{\overrightarrow {OA}}}
と書くことができる。
3点が一直線上にある条件
3点A、B、Cが一直線上にあるのは、ベクトル
A
C
→
{\displaystyle {\overrightarrow {AC}}}
が
A
B
→
{\displaystyle {\overrightarrow {AB}}}
を伸縮することにより表すことができる場合である。
つまり、
A
C
→
=
k
A
B
→
{\displaystyle {\overrightarrow {AC}}=k{\overrightarrow {AB}}}
となる実数kが存在することである。
3点が一直線上にある条件
3点A、B、Cが一直線上にある
⟺
A
C
→
=
k
A
B
→
{\displaystyle \iff {\overrightarrow {AC}}=k{\overrightarrow {AB}}}
となる実数kが存在する
内分点の位置ベクトル
下図のように、点Oに関して、2点
A
(
a
→
)
,
B
(
b
→
)
{\displaystyle A({\vec {a}}),B({\vec {b}})}
をとるとき、線分ABをm:nの比に内分する点Xの位置ベクトルである
x
→
{\displaystyle {\vec {x}}}
は、
a
→
,
b
→
,
m
,
n
{\displaystyle {\vec {a}},{\vec {b}},m,n}
を用いて、次式のように表すことができる。
x
→
=
O
X
→
=
O
A
→
+
A
X
→
∵
ベ ク ト ル の 分 解
=
O
A
→
+
m
m
+
n
A
B
→
∵
ベ ク ト ル の 伸 縮
=
O
A
→
+
m
m
+
n
(
O
B
→
−
O
A
→
)
∵
始 点 を O に す る
=
(
1
−
m
m
+
n
)
O
A
→
+
m
m
+
n
O
B
→
=
n
m
+
n
O
A
→
+
m
m
+
n
O
B
→
=
n
O
A
→
+
m
O
B
→
m
+
n
=
n
a
→
+
m
b
→
m
+
n
{\displaystyle {\begin{aligned}{\vec {x}}&={\overrightarrow {OX}}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\overrightarrow {AX}}\qquad \because {\mbox{ベ ク ト ル の 分 解 }}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m+n}}{\overrightarrow {AB}}\qquad \because {\mbox{ベ ク ト ル の 伸 縮 }}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m+n}}\left({\overrightarrow {OB}}-{\overrightarrow {OA}}\right)\qquad \because {\mbox{始 点 を O に す る }}\\&=\left(1-{\frac {m}{m+n}}\right){\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m+n}}{\overrightarrow {OB}}\\&={\frac {n}{m+n}}{\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m+n}}{\overrightarrow {OB}}\\&={\frac {n{\overrightarrow {OA}}+m{\overrightarrow {OB}}}{m+n}}={\frac {n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m+n}}\end{aligned}}}
内分点の位置ベクトル
2点
A
(
a
→
)
,
B
(
b
→
)
{\displaystyle A({\vec {a}}),B({\vec {b}})}
を結ぶ線分ABをm:nの比に内分する点
X
(
x
→
)
{\displaystyle X({\vec {x}})}
において、
x
→
{\displaystyle {\vec {x}}}
は、
x
→
=
n
a
→
+
m
b
→
m
+
n
{\displaystyle {\vec {x}}={\frac {n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m+n}}}
と表すことができる。
この式
x
→
=
n
a
→
+
m
b
→
m
+
n
{\displaystyle {\vec {x}}={\dfrac {n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m+n}}}
の分子
n
a
→
+
m
b
→
{\displaystyle n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}
は、上図の太線で表したように、下図のようにたすき掛けのような形になっている。
外分点の位置ベクトル
下図のように、点Oに関して2点
A
(
a
→
)
,
B
(
b
→
)
{\displaystyle A({\vec {a}}),B({\vec {b}})}
をとる時、線分ABをm:nの比に外分する点Xの位置ベクトルである
x
→
{\displaystyle {\vec {x}}}
は、
a
→
,
b
→
,
m
,
n
{\displaystyle {\vec {a}},{\vec {b}},m,n}
を用いて、次式のように表すことができる。
x
→
=
O
X
→
=
O
A
→
+
A
X
→
∵
ベ ク ト ル の 分 解
=
O
A
→
+
m
m
−
n
A
B
→
∵
ベ ク ト ル の 伸 縮
=
O
A
→
+
m
m
−
n
(
O
B
→
−
O
A
→
)
∵
始 点 を O に す る
=
(
1
−
m
m
−
n
)
O
A
→
+
m
m
−
n
O
B
→
=
−
n
m
−
n
O
A
→
+
m
m
−
n
O
B
→
=
−
n
O
A
→
+
m
O
B
→
m
−
n
=
−
n
a
→
+
m
b
→
m
−
n
{\displaystyle {\begin{aligned}{\vec {x}}&={\overrightarrow {OX}}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\overrightarrow {AX}}\qquad \because {\mbox{ベ ク ト ル の 分 解 }}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m-n}}{\overrightarrow {AB}}\qquad \because {\mbox{ベ ク ト ル の 伸 縮 }}\\&={\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m-n}}\left({\overrightarrow {OB}}-{\overrightarrow {OA}}\right)\qquad \because {\mbox{始 点 を O に す る }}\\&=\left(1-{\frac {m}{m-n}}\right){\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m-n}}{\overrightarrow {OB}}\\&={\frac {-n}{m-n}}{\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m-n}}{\overrightarrow {OB}}\\&={\frac {-n{\overrightarrow {OA}}+m{\overrightarrow {OB}}}{m-n}}\\&={\frac {-n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m-n}}\end{aligned}}}
外分点の位置ベクトル
2点
A
(
a
→
)
,
B
(
b
→
)
{\displaystyle A({\vec {a}}),B({\vec {b}})}
を結ぶ線分ABをm:nの比に外分する点
X
(
x
→
)
{\displaystyle X({\vec {x}})}
において、
x
→
{\displaystyle {\vec {x}}}
は、
x
→
=
−
n
a
→
+
m
b
→
m
−
n
{\displaystyle {\vec {x}}={\frac {-n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m-n}}}
と表すことができる。
この式では、"m:nに外分すること" は、"m:-nに内分すること" と等しいことが分かる。
また、
x
→
=
−
n
a
→
+
m
b
→
m
−
n
{\displaystyle {\vec {x}}={\frac {-n{\vec {a}}+m{\vec {b}}}{m-n}}}
は、分母・分子にー1を乗算することにより、
x
→
=
−
(
−
n
a
→
+
m
b
→
)
−
(
m
−
n
)
=
n
a
→
−
m
b
→
n
−
m
{\displaystyle {\vec {x}}={\frac {-(-n{\vec {a}}+m{\vec {b}})}{-(m-n)}}={\frac {n{\vec {a}}-m{\vec {b}}}{n-m}}}
とも書けるため、
"-m:nに内分すること" とも等しいことがわかる。
例題1. 内分点と外分点の座標
原点をO(0, 0)とする座標平面上に2点A(ax, ay), B(bx, by)があり、線分ABをm:nに内分する点をXとする時、点Xの座標を求めよ。
また、線分ABをm:nに外分する点をYとする時、点Yの座標を求めよ。
内分点の位置ベクトルの式から、次式が求められる。
O
X
→
=
n
O
A
→
+
m
O
B
→
m
+
n
=
n
m
+
n
O
A
→
+
m
m
+
n
O
B
→
{\displaystyle {\begin{aligned}{\overrightarrow {OX}}&={\frac {n{\overrightarrow {OA}}+m{\overrightarrow {OB}}}{m+n}}\\&={\frac {n}{m+n}}{\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m+n}}{\overrightarrow {OB}}\end{aligned}}}
上式に、
O
A
→
=
(
a
x
a
y
)
,
O
B
→
=
(
b
x
b
y
)
{\displaystyle {\overrightarrow {OA}}={\binom {a_{x}}{a_{y}}},\quad {\overrightarrow {OB}}={\binom {b_{x}}{b_{y}}}}
を用いると次式となる。
O
X
→
=
n
m
+
n
(
a
x
a
y
)
+
m
m
+
n
(
b
x
b
y
)
=
1
m
+
n
(
n
a
x
n
a
y
)
+
1
m
+
n
(
m
b
x
m
b
y
)
=
1
m
+
n
(
n
a
x
+
m
b
x
n
a
y
+
m
b
y
)
{\displaystyle {\begin{aligned}{\overrightarrow {OX}}&={\frac {n}{m+n}}{\dbinom {a_{x}}{a_{y}}}+{\frac {m}{m+n}}{\dbinom {b_{x}}{b_{y}}}\\&={\frac {1}{m+n}}{\dbinom {na_{x}}{na_{y}}}+{\frac {1}{m+n}}{\dbinom {mb_{x}}{mb_{y}}}\\&={\frac {1}{m+n}}{\dbinom {na_{x}+mb_{x}}{na_{y}+mb_{y}}}\end{aligned}}}
したがって、点Xの座標は
(
n
a
x
+
m
b
x
m
+
n
,
n
a
y
+
m
b
y
m
+
n
)
{\displaystyle {\boldsymbol {\left({\frac {na_{x}+mb_{x}}{m+n}},\quad {\frac {na_{y}+mb_{y}}{m+n}}\right)}}}
となる。
また,外分点の位置ベクトルの式から、m:nに外分することは、m:-nに内分することと同じであるため、次式となる。
O
Y
→
=
−
n
O
A
→
+
m
O
B
→
m
−
n
=
−
n
m
−
n
O
A
→
+
m
m
−
n
O
B
→
{\displaystyle {\begin{aligned}{\overrightarrow {OY}}&={\frac {-n{\overrightarrow {OA}}+m{\overrightarrow {OB}}}{m-n}}\\&={\frac {-n}{m-n}}{\overrightarrow {OA}}+{\frac {m}{m-n}}{\overrightarrow {OB}}\end{aligned}}}
これに、
O
A
→
=
(
a
x
a
y
)
,
O
B
→
=
(
b
x
b
y
)
{\displaystyle {\overrightarrow {OA}}={\dbinom {a_{x}}{a_{y}}},\quad {\overrightarrow {OB}}={\dbinom {b_{x}}{b_{y}}}}
を用いると次式となる。
O
X
→
=
−
n
m
−
n
(
a
x
a
y
)
+
m
m
−
n
(
b
x
b
y
)
=
1
m
−
n
(
−
n
a
x
−
n
a
y
)
+
1
m
−
n
(
m
b
x
m
b
y
)
=
1
m
−
n
(
−
n
a
x
+
m
b
x
−
n
a
y
+
m
b
y
)
{\displaystyle {\begin{aligned}{\overrightarrow {OX}}&={\frac {-n}{m-n}}{\dbinom {a_{x}}{a_{y}}}+{\frac {m}{m-n}}{\dbinom {b_{x}}{b_{y}}}\\&={\frac {1}{m-n}}{\dbinom {-na_{x}}{-na_{y}}}+{\frac {1}{m-n}}{\dbinom {mb_{x}}{mb_{y}}}\\&={\frac {1}{m-n}}{\dbinom {-na_{x}+mb_{x}}{-na_{y}+mb_{y}}}\end{aligned}}}
したがって、点Yの座標は、
(
−
n
a
x
+
m
b
x
m
−
n
,
−
n
a
y
+
m
b
y
m
−
n
)
{\displaystyle {\boldsymbol {\left({\frac {-na_{x}+mb_{x}}{m-n}},\quad {\frac {-na_{y}+mb_{y}}{m-n}}\right)}}}
となる。
例題2. 3点が一直線上にある条件
△ABCの辺ABを1:2に内分する点をP、辺BCを3:1に外分する点をQ、辺CAを2:3に内分する点をRとする時、3点P、Q、Rは一直線上にあることを示せ。
A
B
→
=
b
→
,
A
C
→
=
c
→
{\displaystyle {\overrightarrow {AB}}={\vec {b}},\quad {\overrightarrow {AC}}={\vec {c}}}
とおくと、
A
Q
→
=
−
b
→
+
3
c
→
3
−
1
=
−
b
→
+
3
c
→
2
{\displaystyle {\overrightarrow {AQ}}={\frac {-{\vec {b}}+3{\vec {c}}}{3-1}}={\frac {-{\vec {b}}+3{\vec {c}}}{2}}}
と表すことができる。
したがって、
P
Q
→
=
A
Q
→
−
A
P
→
=
−
5
6
b
→
+
3
2
c
→
P
R
→
=
A
R
→
−
A
P
→
=
−
1
3
b
→
+
3
5
c
→
{\displaystyle {\begin{aligned}{\overrightarrow {PQ}}&={\overrightarrow {AQ}}-{\overrightarrow {AP}}=-{\frac {5}{6}}{\vec {b}}+{\frac {3}{2}}{\vec {c}}\\{\overrightarrow {PR}}&={\overrightarrow {AR}}-{\overrightarrow {AP}}=-{\frac {1}{3}}{\vec {b}}+{\frac {3}{5}}{\vec {c}}\end{aligned}}}
以上より、
P
R
→
=
2
5
P
Q
→
{\displaystyle {\overrightarrow {PR}}={\frac {2}{5}}{\overrightarrow {PQ}}}
であり、P、Q、Rは同一直線上にある。